ความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับสหรัฐอเมริกา ตอน การมาแวะเยือนของเรือบรรทุกเครื่องบินอับราฮัม ลินคอล์น

แ

ชร์กับ สาธารณ

ความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับสหรัฐอเมริกา

ตอน การมาแวะเยือนของเรือบรรทุกเครื่องบินอับราฮัม ลินคอล์น พร้อมลูกเรือและกำลังพลประมาณ ๕,๐๐๐ นาย

=========================

เมื่อเรือรบลำหนึ่งแล่นเข้าสู่น่านน้ำไทย เราเห็นอะไรมากกว่าเรือรบ

การมาเยือนประเทศไทยของ เรือบรรทุกเครื่องบิน USS Abraham Lincoln (CVN-72) ในเดือนกันยายน พ.ศ. ๒๕๖๙ เป็นเหตุการณ์ที่น่าสนใจในมิติความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ เพราะเรือบรรทุกเครื่องบินมิใช่เพียงพาหนะทางทหาร หากเป็นสัญลักษณ์ของกำลังทางทะเล เทคโนโลยี ความสามารถในการส่งกำลังบำรุง และอำนาจทางยุทธศาสตร์ของประเทศเจ้าของเรือ

แต่ในขณะเดียวกัน การที่เรือรบของสหรัฐอเมริกามาแวะพักในประเทศไทย ก็ไม่ควรถูกมองอย่างผิวเผินว่าเป็นเพียงการนำกำลังทหารเข้ามาในภูมิภาค หรือเป็นสัญญาณของความขัดแย้งกับประเทศใดประเทศหนึ่ง

หากมองอย่างสุขุมและรอบด้าน การเยือนครั้งนี้สะท้อนความสัมพันธ์อันยาวนานระหว่าง ไทยกับสหรัฐอเมริกา ซึ่งมีทั้งมิติทางการทูต การทหาร เศรษฐกิจ การศึกษา การท่องเที่ยว และความสัมพันธ์ระหว่างประชาชนสองประเทศ

กล่าวอีกอย่างหนึ่งว่า

เรือรบอาจเป็นสัญลักษณ์ของกำลัง แต่การต้อนรับเรือรบคือบททดสอบของการทูต

และการทูตที่ดีต้องรู้จักทั้ง มิตรภาพ ความระมัดระวัง และผลประโยชน์ของชาติ

๑. อับราฮัม ลินคอล์น : ชื่อของเรือกับประวัติศาสตร์อเมริกา

ชื่อ Abraham Lincoln มิใช่ชื่อธรรมดา หากเป็นชื่อของประธานาธิบดีคนสำคัญที่สุดคนหนึ่งของสหรัฐอเมริกา ผู้มีบทบาทสำคัญในช่วงสงครามกลางเมืองอเมริกา และเป็นบุคคลที่เชื่อมโยงกับประเด็นเรื่องเอกภาพของสหรัฐอเมริกาและการเลิกทาส

จึงเป็นเรื่องน่าสนใจทางประวัติศาสตร์ว่า ขณะที่เรือบรรทุกเครื่องบินลำใหญ่ของสหรัฐฯ แล่นมาถึงประเทศไทยในปี พ.ศ. ๒๕๖๙ ชื่อ “Lincoln” ก็ทำให้เราหวนคิดถึงความสัมพันธ์ระหว่างประเทศไทยกับสหรัฐอเมริกาที่มีรากฐานยาวนานกว่าความสัมพันธ์ทางทหารในยุคสงครามเย็นเสียอีก

ความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศเริ่มต้นอย่างเป็นทางการในคริสต์ศตวรรษที่ ๑๙ และพัฒนาต่อเนื่องมาหลายยุคหลายสมัย

ประเทศไทยจึงมิใช่ประเทศที่เพิ่งรู้จักสหรัฐอเมริกาในยุคเรือบรรทุกเครื่องบิน หากแต่เป็นมิตรประเทศที่มีประวัติความสัมพันธ์ร่วมกันมาเป็นเวลานาน

๒. จากการทูตสู่ความสัมพันธ์ด้านความมั่นคง

เมื่อโลกเข้าสู่ศตวรรษที่ ๒๐ โดยเฉพาะหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ความสัมพันธ์ไทย–สหรัฐฯ มีมิติด้านความมั่นคงเพิ่มขึ้นอย่างมาก

ต่อมาในยุคสงครามเย็น ประเทศไทยกลายเป็นหนึ่งในประเทศสำคัญของสหรัฐอเมริกาในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ความสัมพันธ์ด้านกลาโหมจึงพัฒนาขึ้น ทั้งการฝึกร่วม การแลกเปลี่ยนทางทหาร การศึกษา การข่าว และความร่วมมือด้านความมั่นคง

ในเวลาต่อมา การฝึกร่วมทางทหารที่สำคัญ เช่น Cobra Gold ก็กลายเป็นหนึ่งในกลไกความร่วมมือด้านความมั่นคงที่มีความต่อเนื่องยาวนานในภูมิภาค

ดังนั้น เมื่อเรือบรรทุกเครื่องบินของสหรัฐฯ มาเยือนประเทศไทย จึงควรมองว่าเป็นส่วนหนึ่งของ ความสัมพันธ์เชิงสถาบันที่มีประวัติศาสตร์ยาวนาน มากกว่าจะตีความจากเหตุการณ์เฉพาะหน้าเพียงอย่างเดียว

๓. แล้วเหตุใดเรือบรรทุกเครื่องบินจึงมีความสำคัญ?

สำหรับนักศึกษารัฐศาสตร์และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ เรือบรรทุกเครื่องบินเป็นตัวอย่างที่ดีของแนวคิดเรื่อง Sea Power หรืออำนาจทางทะเล

ประเทศที่สามารถสร้าง ดูแล และส่งเรือบรรทุกเครื่องบินออกไปปฏิบัติภารกิจไกลจากแผ่นดินของตนได้ ย่อมมีศักยภาพด้าน

กำลังทางเรือ

กำลังทางอากาศ

ระบบข่าวกรอง

การส่งกำลังบำรุง

เทคโนโลยี

การบัญชาการและควบคุม

เครือข่ายพันธมิตร

และความสามารถในการดำเนินยุทธศาสตร์ระยะไกล

เรือบรรทุกเครื่องบินจึงไม่ใช่เพียง “เรือใหญ่ที่มีเครื่องบินอยู่บนเรือ”

แต่เป็น ฐานทัพเคลื่อนที่ในทะเล

อย่างไรก็ตาม การปรากฏตัวของเรือบรรทุกเครื่องบินในประเทศหนึ่งประเทศใด ก็ไม่ได้หมายความว่าประเทศเจ้าของเรือต้องการทำสงครามกับประเทศนั้นเสมอไป

ในทางการทูตและทางทหาร การแวะเยือนท่าเรือยังมีวัตถุประสงค์เรื่อง

การพักกำลัง – การส่งกำลังบำรุง – การสร้างขวัญกำลังใจ – ความสัมพันธ์ระหว่างกองทัพ – การทูตทางทหาร – และการสร้างความสัมพันธ์กับประชาชน

๔. ๒๘๖ วันกลางทะเล : อีกด้านหนึ่งของชีวิตทหารเรือ

สิ่งหนึ่งที่ไม่ควรมองข้ามคือสภาพของกำลังพลบนเรือ

รายงานข่าวระบุว่า USS Abraham Lincoln และกำลังพลในภารกิจครั้งนี้อยู่ในทะเลต่อเนื่องถึงประมาณ ๒๘๖ วัน ก่อนการแวะพักในประเทศไทย ซึ่งนับเป็นการปฏิบัติภารกิจที่ยาวนานอย่างยิ่ง

เมื่อมองจากภายนอก เราอาจเห็นเพียงเรือรบขนาดมหึมา เครื่องบินรบ และกำลังทหารจำนวนหลายพันคน

แต่เมื่อมองจากมุมมนุษย์ เราจะเห็นอีกภาพหนึ่ง

คือ

ลูกชายของใครคนหนึ่ง

ลูกสาวของใครคนหนึ่ง

สามีของใครคนหนึ่ง

ภรรยาของใครคนหนึ่ง

พ่อของลูกคนหนึ่ง

แม่ของลูกคนหนึ่ง

คนเหล่านี้ต้องใช้ชีวิตอยู่กลางทะเลเป็นเวลานาน ห่างไกลครอบครัว และต้องปฏิบัติหน้าที่ตามคำสั่งอย่างต่อเนื่อง

ดังนั้น การที่ประเทศไทยเป็นสถานที่ให้กำลังพลเหล่านี้ได้ขึ้นฝั่ง พักผ่อน และพบเห็นสังคมไทย จึงมีความหมายในระดับมนุษย์ไม่น้อยไปกว่าระดับยุทธศาสตร์

๕. ทำไมประเทศไทยจึงมีความสำคัญต่อสหรัฐอเมริกา?

ประเทศไทยตั้งอยู่ในตำแหน่งที่สำคัญของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ประเทศไทยเชื่อมโยงกับทั้ง

มหาสมุทรอินเดีย

ทะเลอันดามัน

อ่าวไทย

ทะเลจีนใต้

และภูมิภาคอินโด–แปซิฟิก

ในมุมยุทธศาสตร์ ประเทศไทยจึงมีคุณค่าทางภูมิรัฐศาสตร์อย่างมาก

แต่สิ่งที่สำคัญกว่าตำแหน่งที่ตั้ง คือ ความสัมพันธ์ระหว่างรัฐที่สะสมมานาน

ไทยเป็นพันธมิตรตามสนธิสัญญาของสหรัฐฯ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และความร่วมมือด้านความมั่นคงมีรากฐานมายาวนาน

ด้วยเหตุนี้ การมาเยือนของเรือบรรทุกเครื่องบินจึงสามารถถูกมองว่าเป็นส่วนหนึ่งของ เครือข่ายความสัมพันธ์ทางยุทธศาสตร์ในภูมิภาคอินโด–แปซิฟิก

๖. แต่ประเทศไทยก็ต้องรักษาสมดุล

ตรงนี้เองคือหัวใจของการวิเคราะห์เรื่องนี้

ประเทศไทยมีความสัมพันธ์กับสหรัฐอเมริกาอย่างใกล้ชิด

แต่ประเทศไทยก็มีความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจ การค้า การลงทุน และประชาชนกับประเทศมหาอำนาจอื่น ๆ เช่น จีน ญี่ปุ่น อินเดีย สหภาพยุโรป และประเทศเพื่อนบ้านในอาเซียน

ดังนั้น นโยบายต่างประเทศของไทยที่ชาญฉลาดจึงไม่ควรเป็น

“เลือกข้างอย่างสุดโต่ง”

แต่ควรเป็น

“รักษามิตรภาพกับทุกฝ่าย และรักษาผลประโยชน์ของประเทศไทยเป็นหลัก”

ประเทศไทยสามารถเป็นพันธมิตรด้านความมั่นคงกับสหรัฐฯ ขณะเดียวกันก็รักษาความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจกับจีน และทำงานร่วมกับประเทศอาเซียนได้

นี่มิใช่ความย้อนแย้ง

แต่คือ ศิลปะแห่งการทูตของประเทศขนาดกลาง

๗. เรือบรรทุกเครื่องบินกับเศรษฐกิจท้องถิ่น

การมาเยือนครั้งนี้ยังมีอีกมิติหนึ่งที่น่าสนใจ คือ เศรษฐกิจ

กำลังพลประมาณ ๕,๐๐๐ นายเดินทางเข้ามาพักในประเทศไทยเป็นระยะเวลาประมาณ ๕ วัน ย่อมสร้างการหมุนเวียนทางเศรษฐกิจให้แก่พื้นที่ที่เกี่ยวข้อง ทั้งโรงแรม ร้านอาหาร การเดินทาง การท่องเที่ยว การค้าปลีก และบริการต่าง ๆ

ในช่วงเวลาที่เรือจอดอยู่บริเวณแหลมฉบังและกำลังพลเดินทางไปพักผ่อนในพัทยา จึงเกิดกิจกรรมทางเศรษฐกิจตามมาอย่างเห็นได้ชัด

นี่เป็นตัวอย่างที่ดีของคำว่า

“การทูตที่มีผลทางเศรษฐกิจ”

เพราะความสัมพันธ์ระหว่างประเทศไม่ได้อยู่เพียงในห้องประชุมของกระทรวงการต่างประเทศหรือกระทรวงกลาโหมเท่านั้น

แต่สามารถเดินทางมาถึง

โรงแรม

ร้านอาหาร

ร้านค้า

แท็กซี่

บริษัทท่องเที่ยว

และประชาชนธรรมดา

ได้ด้วย

๘. จาก “การทูตทางเรือ” สู่ “การทูตระหว่างประชาชน”

สิ่งที่น่าสนใจที่สุดของการเยือนครั้งนี้อาจไม่ใช่เครื่องบินรบบนดาดฟ้า

แต่อาจเป็น คน ๕,๐๐๐ คนที่ได้สัมผัสประเทศไทย

และคนไทยจำนวนมากที่ได้พบเห็นพวกเขา

นี่คือสิ่งที่นักรัฐศาสตร์เรียกว่า People-to-People Relations

เพราะความสัมพันธ์ระหว่างประเทศไม่ได้สร้างขึ้นจากรัฐบาลกับรัฐบาลเพียงอย่างเดียว

แต่สร้างขึ้นจาก

คนกับคน

นักเรียนกับนักเรียน

นักศึกษากับนักศึกษา

ทหารกับทหาร

นักธุรกิจกับนักธุรกิจ

และประชาชนกับประชาชน

ในระยะยาว สิ่งเหล่านี้อาจมีคุณค่ามากกว่าการลงนามในเอกสารทางการทูตเสียอีก

๙. “มิตรภาพ” ไม่ได้หมายความว่า “ต้องเห็นตรงกันทุกเรื่อง”

การเป็นพันธมิตรไม่ได้หมายความว่าไทยต้องเห็นด้วยกับสหรัฐอเมริกาทุกเรื่อง

และการมีความสัมพันธ์กับจีนก็ไม่ได้หมายความว่าไทยต้องเห็นด้วยกับจีนทุกเรื่อง

ประเทศที่มีอธิปไตยย่อมมีสิทธิ์กำหนดนโยบายต่างประเทศของตนเอง

ดังนั้น ความสัมพันธ์ที่ดีควรตั้งอยู่บนหลัก

เคารพซึ่งกันและกัน

เคารพอธิปไตย

เคารพกฎหมายระหว่างประเทศ

รักษาผลประโยชน์ร่วม

และเปิดพื้นที่สำหรับความเห็นต่าง

การทูตที่แท้จริงมิใช่การทำให้ทุกฝ่ายคิดเหมือนเรา

แต่คือ การอยู่ร่วมกับผู้ที่คิดต่างกันได้โดยไม่ทำลายความสัมพันธ์

๑๐. บทเรียนสำหรับประเทศไทย

การมาเยือนของ USS Abraham Lincoln จึงให้บทเรียนแก่ประเทศไทยอย่างน้อย ๕ ประการ

ประการที่ ๑

ภูมิศาสตร์มีความสำคัญต่อการเมืองโลก

ประเทศไทยตั้งอยู่ในจุดยุทธศาสตร์สำคัญของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เราจึงต้องเข้าใจภูมิรัฐศาสตร์ให้ลึกซึ้ง

ประการที่ ๒

มิตรภาพระหว่างประเทศต้องอาศัยเวลา

ความสัมพันธ์ไทย–สหรัฐฯ มิได้สร้างขึ้นในวันเดียว แต่สะสมมาจากประวัติศาสตร์ยาวนาน

ประการที่ ๓

อำนาจทางทหารต้องเดินคู่กับการทูต

เรือรบอาจสร้างอำนาจต่อรอง แต่การทูตเป็นเครื่องมือทำให้อำนาจนั้นถูกใช้โดยไม่กลายเป็นความขัดแย้ง

ประการที่ ๔

ประเทศไทยควรรักษาสมดุล

ในโลกที่มหาอำนาจแข่งขันกันมากขึ้น ประเทศไทยควรใช้ความสัมพันธ์กับทุกฝ่ายเพื่อเพิ่มทางเลือก ไม่ใช่ลดทางเลือกของตนเอง

ประการที่ ๕

ประชาชนคือหัวใจของความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ

ท้ายที่สุดแล้ว ประเทศหนึ่งจะเป็นมิตรกับอีกประเทศหนึ่งอย่างยั่งยืนไม่ได้ หากประชาชนของทั้งสองประเทศไม่รู้จักและไม่เข้าใจกัน

๑๑. เรือรบลำใหญ่กับประเทศเล็กกว่า

เมื่อเรามองเรือบรรทุกเครื่องบินลำใหญ่จอดอยู่ใกล้ประเทศไทย เราอาจรู้สึกถึงความแตกต่างของขนาดอำนาจ

สหรัฐอเมริกาเป็นมหาอำนาจทางทหารของโลก

ประเทศไทยเป็นประเทศขนาดกลางในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

แต่ในโลกแห่งความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ขนาดมิใช่ทุกสิ่ง

ประเทศขนาดกลางสามารถมีบทบาทได้ หากรู้จักใช้

ภูมิศาสตร์

การทูต

เศรษฐกิจ

วัฒนธรรม

ความน่าเชื่อถือ

และความสัมพันธ์กับทุกฝ่าย

ประเทศไทยไม่จำเป็นต้องมีเรือบรรทุกเครื่องบินเท่าอเมริกาเพื่อให้มีความสำคัญในเวทีโลก

ประเทศไทยเพียงต้องรู้ว่า

เรามีอะไร และเราควรใช้สิ่งที่เรามีอย่างไร

๑๒. “บัวไม่ช้ำน้ำไม่ขุ่น” : ศิลปะแห่งนโยบายต่างประเทศ

ในโลกที่มหาอำนาจกำลังแข่งขันกัน ประเทศไทยควรเดินด้วยความสุขุม

ไม่ควรสร้างความขัดแย้งโดยไม่จำเป็น

ไม่ควรผูกมิตรกับฝ่ายหนึ่งจนต้องเป็นศัตรูกับอีกฝ่ายหนึ่ง

และไม่ควรปล่อยให้ประเทศมหาอำนาจเป็นผู้กำหนดอนาคตของไทยแทนคนไทย

สิ่งที่ประเทศไทยควรทำคือ

เป็นมิตรกับสหรัฐอเมริกาอย่างมีศักดิ์ศรี

เป็นมิตรกับจีนอย่างมีสติ

เป็นหุ้นส่วนกับอาเซียนอย่างจริงจัง

และเป็นตัวของตัวเองในเวทีโลก

นี่คือการต่างประเทศแบบ

“บัวไม่ช้ำน้ำไม่ขุ่น”

คือไม่ทำร้ายมิตร

ไม่สร้างศัตรูโดยไม่จำเป็น

แต่ในขณะเดียวกันก็ไม่ละทิ้ง ผลประโยชน์แห่งชาติ

บทส่งท้าย

เมื่อ USS Abraham Lincoln จากไป สิ่งใดควรเหลืออยู่?

เรือ USS Abraham Lincoln ได้ออกจากประเทศไทยแล้วหลังการแวะพักประมาณ ๕ วัน

เรือจะเดินทางต่อไป

กำลังพลจะกลับไปปฏิบัติหน้าที่

และชีวิตในประเทศไทยก็จะกลับเข้าสู่ภาวะปกติ

แต่สิ่งที่ควรเหลืออยู่มิใช่เพียงภาพถ่ายของเรือรบขนาดมหึมา

สิ่งที่ควรเหลืออยู่คือ บทเรียนทางการทูต

ว่าในโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ประเทศไทยจำเป็นต้องรู้จักโลกให้มากขึ้น

ต้องเข้าใจสหรัฐอเมริกา

ต้องเข้าใจจีน

ต้องเข้าใจอินเดีย

ต้องเข้าใจญี่ปุ่น

ต้องเข้าใจอาเซียน

และที่สำคัญที่สุด

ต้องเข้าใจ ประเทศไทยของเราเอง

เพราะการต่างประเทศที่ดีมิใช่การถามว่า

“เราจะอยู่ข้างใคร?”

เพียงอย่างเดียว

แต่ต้องถามให้ลึกกว่านั้นว่า

“เราจะทำอย่างไรให้ประเทศไทยสามารถอยู่ร่วมกับทุกฝ่ายได้ โดยรักษาอธิปไตย ศักดิ์ศรี และผลประโยชน์ของชาติไว้ได้?”

การมาเยือนของเรือบรรทุกเครื่องบินอับราฮัม ลินคอล์นจึงมิใช่เพียงเรื่องของกองทัพเรือสหรัฐฯ

แต่เป็นหน้าต่างบานหนึ่งที่เปิดให้เราเห็น การเมืองโลก ภูมิรัฐศาสตร์ อำนาจทางทะเล การทูต เศรษฐกิจ และความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์

และบางทีบทเรียนที่สำคัญที่สุดก็คือ

ในโลกที่มหาอำนาจกำลังแข่งขันกัน ประเทศที่ฉลาดที่สุดมิใช่ประเทศที่เลือกศัตรูเก่งที่สุด แต่คือประเทศที่รักษามิตรไว้ได้มากที่สุด โดยไม่สูญเสียผลประโยชน์ของตนเอง

พลเรือตรี รศ.ทองใบ ธีรานันทางกูร

สำนักพิมพ์ทองใบ

============

ลิงก์สำนักพิมพ์ทองใบในMeb:  https://www.mebmarket.com/p/thongbai